مستند «کودک دیجیتالی» به کارگردانی محمد احمدی، با همکاری پژوهشکده علوم شناختی و مغز دانشگاه شهید بهشتی و مرکز تهران اتیسم، موفق به دریافت جایزه پازولینی ۲۰۲۶ از جشنواره لوکانیا در ایتالیا شد. این مستند با تمرکز بر تاثیر استفاده افراطی از تلفن همراه، تبلت و تلویزیون بر تحول عصبی کودکان، بر پایه پژوهشها و تجربههای بالینی متخصصان پژوهشکده علوم شناختی و مغز دانشگاه شهید بهشتی و مرکز تهران اتیسم تولید شده است.
مستند «کودک دیجیتالی» درباره چیست؟
مستند «کودک دیجیتالی» به بررسی پیامدهای مواجهه زودهنگام و طولانیمدت کودکان با ابزارها و رسانههای دیجیتال میپردازد. این اثر تلاش میکند با تکیه بر یافتههای پژوهشی و تجربههای بالینی، تاثیر الگوی استفاده از صفحهنمایش بر ابعاد مختلف رشد و تحول کودکان را بررسی کند.
نقش متخصصان ایرانی در پژوهش درباره تاثیر ابزارهای دیجیتال بر کودکان
در این پروژه، پروفسور حمیدرضا پوراعتماد، رئیس انجمن علوم و فناوری های شناختی ایران و بنیان گذار پژوهشکده علوم شناختی و مغز دانشگاه شهید بهشتی، به همراه دکتر سعید صادقی، عضو هیات مدیره انجمن و رئیس آزمایشگاه روانشناسی سایبری پژوهشکده علوم شناختی و مغز دانشگاه شهید بهشتی و دکتر منیره منصوری، رئیس آزمایشگاه عصبتحولی حیوانی پژوهشکده علوم شناختی و مغز دانشگاه شهید بهشتی و تیم تخصصی مرکز تهران اتیسم با حضور برجسته دکتر سیما صنیعی نقش مهمی در هدایت علمی مستند «کودک دیجیتالی» داشتهاند. پروفسور پوراعتماد از پژوهشگران پیشگام در سطح بینالمللی در مطالعه پیامدهای مواجهه زودهنگام و طولانیمدت کودکان با ابزارها و رسانههای دیجیتال بر رشد عصبی و ابعاد مختلف تحول کودک به شمار میرود.
این حوزه از پژوهش تنها به یک جنبه از رشد کودک محدود نمیشود، بلکه طیفی از کارکردهای شناختی و اجرایی، تواناییهای ارتباطی و اجتماعی، تنظیم رفتار و هیجان، توجه و تعامل کودک با محیط و دیگر ابعاد رشد و تحول عصبی را دربرمیگیرد. تجربه پژوهشی و بالینی این تیم متخصص، پشتوانه علمی بخش مهمی از محتوای مستند «کودک دیجیتالی» است. مستندی که تلاش میکند پیامدهای مواجهه افراطی با صفحهنمایش را با تکیه بر شواهد علمی، یافتههای پژوهشی و تجربه بالینی بررسی کند و ضرورت ارزیابی تخصصی و مداخله بهموقع در کودکان را مورد توجه قرار دهد.
تفاوت اتیسم با پیامدهای استفاده افراطی از صفحهنمایش
یکی از موضوعات مهم مطرحشده در «کودک دیجیتالی»، بررسی تفاوت میان اختلال طیف اتیسم و برخی نشانهها و مشکلات رشدی و رفتاری مرتبط با مواجهه افراطی با رسانههای دیجیتال در سالهای نخست زندگی است. تشخیص اختلال طیف اتیسم و سایر اختلالات رشدی نیازمند ارزیابی تخصصی و جامع است و نمیتوان صرفا بر اساس میزان استفاده کودک از موبایل، تبلت یا تلویزیون درباره وجود یا نبود یک اختلال رشدی قضاوت کرد. مستند «کودک دیجیتالی» در همین چارچوب بر اهمیت تشخیص تخصصی، مداخله زودهنگام و اصلاح الگوی استفاده کودکان از صفحهنمایش تاکید میکند.
تاثیر استفاده افراطی از موبایل و صفحهنمایش بر کودکان
افزایش دسترسی کودکان به تلفن همراه، تبلت، تلویزیون و سایر ابزارهای دیجیتال، توجه پژوهشگران و متخصصان حوزه کودک را به پیامدهای احتمالی این نوع مواجهه جلب کرده است. سن کودک، مدت و الگوی استفاده از صفحهنمایش، نوع محتوای مصرفشده و میزان جایگزینشدن تعاملات واقعی، بازی، فعالیت بدنی و ارتباط با والدین و همسالان، از جمله عواملی هستند که در بررسی تاثیر رسانههای دیجیتال بر رشد کودک اهمیت دارند. «کودک دیجیتالی» با پرداختن به این موضوع، تلاش میکند توجه خانوادهها و متخصصان را به ضرورت مدیریت استفاده کودکان از ابزارهای دیجیتال، توجه به نیازهای رشدی کودک و شناسایی بهموقع نشانههای نیازمند ارزیابی تخصصی جلب کند.
جایزه پازولینی ۲۰۲۶ برای «کودک دیجیتالی»
دریافت جایزه پازولینی ۲۰۲۶ از جشنواره لوکانیا موفقیتی بینالمللی برای مستند «کودک دیجیتالی» و گروه سازنده آن محسوب میشود. این موفقیت همچنین فرصتی برای معرفی ظرفیتهای علمی و بالینی ایران در حوزه اتیسم، رشد و تحول عصبی کودکان و بررسی پیامدهای مواجهه با رسانههای دیجیتال در عرصه بینالمللی فراهم کرده است. همکاری پژوهشکده علوم شناختی و مغز دانشگاه شهید بهشتی و مرکز تهران اتیسم و حضور پروفسور حمیدرضا پوراعتماد در هدایت علمی این پروژه، به مستند «کودک دیجیتالی» پیوندی میان پژوهش علمی، تجربه بالینی و روایت مستند بخشیده است.
تماشای رایگان مستند «کودک دیجیتالی» برای همه ایرانیان
تیم تهیهکننده و کارگردان مستند «کودک دیجیتالی» با هدف ایفای مسئولیت اجتماعی و افزایش آگاهی خانوادههای ایرانی درباره تاثیر استفاده افراطی از رسانههای دیجیتال بر رشد و تحول کودکان، تلاش کردهاند این فیلم برای همه ایرانیان بهصورت رایگان و آسان در دسترس باشد. علاقهمندان میتوانند برای تماشای رایگان مستند «کودک دیجیتالی» از طریق این لینک به فیلم دسترسی داشته باشند و آن را بهطور کامل تماشا کنند.